VOORWOORD
Geschreven door Jelle van der Ster – Directeur SETUP Medialab 

De digitaliseringstrein kedeng-kedengert onvermoeibaar door. Algoritmes analyseren en voorspellen ons gedrag en bepalen wat zichtbaar is en wat niet. AI vormt onze interacties, en sociale media onze gemeenschappen. Efficiënt en gestroomlijnd draait de wereld door volgens voorbedachte systemen. Maar die systemen zijn niet neutraal: ze ordenen niet alleen de wereld, ze vormen ook hoe wij naar elkaar kijken.

Maar het verzet hiertegen groeit. Want mensen zijn geen datapunten of gedragspatronen. De wereld kan niet volledig voorspeld of verklaard worden. Daarom moeten we ruimte houden voor dat wat niet volledig te vangen is: twijfel, toeval en intuïtie. Alle vormen van menselijkheid die zich niet netjes laten opschrijven.

Project MensWens, opgezet door Sjors Groeneveld, trok de afgelopen jaren langs verschillende plekken om mensen uit te nodigen een MensWens te delen over mens-zijn in een tijd van toenemende technologisering. Kunstenaars vertaalden deze MensWensen naar nieuw werk. Initiatieven als Project MensWens zijn essentieel om het gesprek over nieuwe technologie te democratiseren en te depolariseren.

Democratiseren in de zin van: wie er mag meespelen in het gesprek. Het debat over technologie blijft vaak hangen bij experts, beleidsmakers of technologische ontwikkelaars. Project MensWens verschuift dat perspectief door iedereen uit te nodigen om een persoonlijke wens te formuleren. Niet als expert, maar als mens. Daarmee wordt niet alleen de toegang tot het debat vergroot, maar ook het soort kennis dat ertoe doet: ervaringskennis, twijfel, verlangen en alledaagse observatie.

Het depolariserende zit in het doorbreken van de neiging om het gesprek te reduceren tot tegenstellingen. In plaats van vóór of tegen technologie, optimisme of pessimisme, ontstaat er een verzameling van uiteenlopende en soms zelfs tegenstrijdige MensWensen. Door de vertaling naar kunstwerken krijgen deze wensen meerdere lagen en ontstaat ruimte voor ambiguïteit. Juist daardoor verschuift het gesprek van positionering naar verkenning: niet winnen of gelijk krijgen, maar met elkaar in dialoog blijven. 

Dat dit gesprek op zoveel plekken gevoerd kan worden, is niet vanzelfsprekend. Het vraagt om iemand die blijft verzamelen, verbinden en organiseren; die ruimte maakt voor stemmen die in het technologiedebat vaak niet vanzelf worden gehoord.

Die vrije denkruimte is hard nodig. De komende jaren zal onze ongemakkelijke dans tussen mens en technologie alleen maar intensiveren. Dat hoeft geen gelopen race te zijn, zolang we, zoals in Project MensWens, actief eigenaarschap blijven claimen. Niet door ons te voegen naar hoe het systeem zegt dat de wereld werkt, maar door spelenderwijs te ontdekken hoe zij zou kunnen werken.

Jelle van der Ster – Directeur SETUP Medialab